Rosyjskie Ministerstwo Sprawiedliwości wpisało Iwana Tołstoja (68 l.), wnuka słynnego i ulubionego pisarza Stalina, Aleksieja Tołstoja, na listę tzw. „agentów zagranicznych”. To decyzja, która natychmiast odbiła się szerokim echem, nie tylko w Rosji, ale również w europejskich mediach, które zwracają uwagę na jej symboliczny i polityczny wymiar. Tołstoj od lat mieszka poza Rosją i pracuje jako dziennikarz oraz historyk literatury.
Tołstoj współpracuje z Radiem Swoboda, co mogło być jednym z powodów, dla których Kreml postanowił objąć go restrykcyjnym statusem. Rosyjskie ministerstwo twierdzi, że Tołstoj
„rozpowszechnia fałszywe informacje o działaniach władz”
oraz
„działa w interesie zagranicznych podmiotów”.
W praktyce oznacza to obowiązek oznaczania każdej wypowiedzi specjalną klauzulą, ograniczenia zawodowe i ryzyko postępowań karnych w przypadku powrotu do kraju.
Sprawa natychmiast trafiła do zagranicznych serwisów informacyjnych. W komentarzach francuskich i niemieckich redakcji podkreślano, że to kolejny przykład rozszerzania represji na osoby związane z kulturą, nauką i dziedzictwem literackim.
Media czeskie, gdzie Tołstoj mieszka, zwracały uwagę, że jego działalność ma charakter naukowy i publicystyczny, a nie polityczny. Brytyjskie portale pisały o „uderzeniu w symbol rosyjskiej kultury”, bo Aleksiej Tołstoj — autor „Piotra I” czy „Drogi przez mękę”, przez dekady był częścią oficjalnego kanonu ZSRR.
Wpisanie Iwana Tołstoja na listę „agentów zagranicznych” to nie tylko formalność. W Rosji ten status oznacza stygmatyzację, utratę możliwości pracy, stałą kontrolę i realne zagrożenie represjami. W przypadku potomka jednego z najważniejszych pisarzy XX wieku decyzja ma dodatkowy, mocno symboliczny ciężar i pokazuje, że Kreml nie waha się sięgać po to narzędzie nawet wobec osób, które reprezentują rosyjską kulturę, a nie politykę.
To kolejny sygnał, że lista „wrogów państwa” w Rosji rozszerza się w tempie, które budzi niepokój nie tylko wśród ekspertów, ale i w międzynarodowych środowiskach kultury.
