W gminie Piwniczna-Zdrój, w Wierchomli Wielkiej, stoi drewniana świątynia, która wygląda niepozornie, ale niesie w sobie całą historię Łemków nad Popradem. Zbudowana w 1821 roku jako cerkiew greckokatolicka, dziś jest kościołem parafialnym, a jednocześnie jednym z przystanków Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.
Jeśli szukać w Beskidzie Sądeckim miejsc, które nie krzyczą reklamą i nie potrzebują wielkich słów, to dawna cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej jest jednym z nich.
Drewniana, wzniesiona w 1821 roku w konstrukcji zrębowej, trzyma się klasycznego dla tradycji łemkowskiej porządku: prosta bryła, wyczuwalny podział przestrzeni, dwie cebulaste wieżyczki na dachu. To nie „skansen” w gablocie. Świątynia żyje – po 1947 roku została przejęta i jest użytkowana przez parafię rzymskokatolicką, a jej historia jest zarazem historią zmiany, jaką przyniosło powojnie w całej dolinie Popradu.
W środku najłatwiej zrozumieć, dlaczego ten obiekt trafił na Małopolski Szlak Architektury Drewnianej i do rejestru zabytków (w 1964 roku). Wnętrze przykrywa płaski strop z fasetami, a po ścianach i stropach biegną polichromie w tradycji barokowo-klasycystycznej – wykonane lub odnowione w 1928 roku, z motywami architektonicznymi i scenami figuralnymi.
Najważniejszy akcent to ikonostas z XIX wieku, bogato rzeźbiony, a obok zachowane wyposażenie z XVIII i XIX stulecia: ołtarze, ikony, elementy dawnego wystroju, które – mimo burzliwej historii regionu – przetrwały w całości. To właśnie tu „wyjątkowość miejsca” nie bierze się z nadmiaru atrakcji, tylko z ciągłości: z drewna, farby, modlitwy i pamięci zapisanej w detalach.
