Henryk Chmielewski (+97 l.), znany jako Papcio Chmiel, to ikona polskiej kultury. Twórca kultowej serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek”, powstaniec warszawski i artysta - bawił i uczył całe pokolenia Polaków, a jego życie, pozostawiło niezatarty ślad w historii komiksu. „Żyłem na żartach, więc będę żartował, póki nie umrę. A do setki jeszcze mi trochę zostało” – mówił.
Wojenne losy Papcia Chmiela#
Henryk Jerzy Chmielewski urodził się 7 czerwca 1923 roku w Warszawie. Dorastał w kamienicy zwanej Piwnicą Gdańską przy ul. Nowomiejskiej 18/20. W latach 1930–1936 uczęszczał do Publicznej Szkoły Powszechnej nr 3 przy ul. Rybaki 32, a w 1936 roku rozpoczął naukę w prywatnym Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego przy ul. Marszałkowskiej 150. Był członkiem 70. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. Opuścił miasto 7 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, i dotarł do Łukowa.
Podczas II wojny światowej dołączył do Armii Krajowej, służąc w 7. Pułku Piechoty „Garłuch”. Brał udział w Powstaniu Warszawskim w 1944 roku.
„Należał do Armii Krajowej, w jego domu odbywały się tajne spotkania podziemia”
– pisał o nim portal gov.pl po jego śmierci.
W 2009 roku Chmielewski wspominał ten okres w kontekście komiksu:
„Od 50 lat, czyli od czasu powstania Tytusa, chodził za mną ten temat (...) Ale jak pokazać Tytusa z jego małpimi dowcipami na tle tragicznych wydarzeń martyrologicznych, niepewności życia w każdej sekundzie, ginących kolegów, łez matek, walących się domów i niemieckich mordów? To, co narysowałem, nie może oczywiście służyć jako dokument historyczny, lecz mimo że jest fantazją, opiera się na prawdziwych wydarzeniach powstańczych”.
Papcio Chmiel/AKPAPoczątki kariery Papcia Chmiela#
Po wojnie Chmielewski służył jako artylerzysta w Wojsku Polskim, gdzie odpowiadał za gazetkę wojskową. W 1947 roku rozpoczął pracę jako grafik w magazynie „Świat Przygód”, skierowanym do dzieci i młodzieży.
„Od 1 września 1947 Chmielewski zaczął pracować jako grafik w Świecie Przygód”
– podaje Wikipedia. Magazyn publikował zachodnie komiksy, m.in. „King of the Royal Mounted”, często bez licencji. Gdy zabrakło nowych odcinków, Chmielewski rysował własne przygody Kinga. W 1949 roku pismo połączyło się z „Na Tropie”, tworząc „Świat Młodych”. W czasach stalinowskich komiksy uznawano za „amerykańską formę sztuki”, co wstrzymało ich publikację.
W latach 1950–1956 Chmielewski studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
„Po zakończeniu studiów w 1956 roku rozważał zostanie plakacistą, ponieważ publikowanie komiksów wciąż nie było możliwe”
– relacjonuje Wikipedia. Jednak po odwilży gomułkowskiej w 1956 roku wrócił do rysowania komiksów.
Papcio Chmiel/AKPA„Tytus, Romek i A’Tomek” - narodziny legendy#
W 1957 roku, po uruchomieniu Sputnika 1 przez ZSRR, „Świat Młodych” zaczął publikować „Romek i A’Tomek” z kosmiczną fabułą. Pierwszy odcinek ukazał się 22 października 1957 roku na okładce, nazwany „historyjką obrazkową”.
„Bohaterowie stali się popularni, a Chmielewski tworzył kolejne odcinki (już bez kosmicznego tła) pod tytułem Tytus, Romek i A’Tomek”
– opisuje Wikipedia. Seria opowiada o Tytusie de Zoo, mówiącym szympansie, który chce zostać człowiekiem, oraz harcerzach Romku i A’Tomku. W 1964 roku Chmielewski założył w „Świecie Młodych” Klub Tytusa, z humorystycznymi artykułami „pisanymi” przez Tytusa.
W 1965 roku dyrektor Wydawnictwa Harcerskiego, Janusz Maruszewski, zaproponował komiks książkowy. Romek i A’Tomek mieli być harcerzami, sprawdzającymi, czy Tytus może zostać skautem. Komiks „Tytus harcerzem” ukazał się w 1966 roku w 30 tys. egzemplarzy, które rozeszły się w tydzień.
Wydawcy zlecili Chmielewskiemu stworzenie komiksu, który da "edukację przez rozrywkę i rozrywkę przez edukację”. Seria, licząca 31 tomów do 2008 roku, sprzedała się w milionach egzemplarzy.
„Do 2010 roku ukazało się 31 tomów przygód tej nietypowej kompanii”
– potwierdza TaniaKsiazka.pl.
Papcio Chmiel/AKPASukcesy Papcia Chmiela#
„Tytus, Romek i A’Tomek” to najdłużej wydawana i jedna z najpopularniejszych polskich serii komiksowych.
Chmielewski wydał m.in. „Tytus, Romek i A’Tomek jako warszawscy powstańcy 1944” (2009), „Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Warszawskiej 1920 r.” (2010) czy „Tytus, Romek i A’Tomek poznają historię hymnu Polski” (2016). W 2009 roku powstał film animowany „Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń”.
Chmielewski pisał autobiografie: „Urodziłem się w Barbakanie” (1999) i „Tytus zlustrowany” (2007). Był też autorem ilustracji do książki Barbary Tylickiej ‘Generał Ciupinek’”. W 2009 roku Poczta Polska wydała znaczki z bohaterami serii, a w 2010 roku słuchowisko „Wyprawa na wyspy nonsensu”.
Jego twórczość doceniono licznymi odznaczeniami: Orderem Uśmiechu (1970), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007) i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2009). W 2021 roku otrzymał pośmiertnie Order Orła Białego.
„Papcio Chmiel został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Rzeczypospolitej Polskiej – Orderem Orła Białego, co potwierdza jego ogromny wkład w polską kulturę i sztukę”
– pisano na fineartprints.pl.
Papcio Chmiel/AKPAPapcio Chmiel dożył 97 lat!#
W 1949 roku Chmielewski poślubił Annę Śliwińską. Mieli dwoje dzieci: córkę Monikę (ur. 1951), artystkę gobelinów, i syna Artura Bartłomieja (ur. 1957), pracownika Jet Propulsion Laboratory. Małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1974 roku. Mieszkał na warszawskim Mokotowie, najpierw przy ul. Modzelewskiego, a w ostatnich latach przy ul. Ku Wiśle.
Henryk Jerzy Chmielewski zmarł 22 stycznia 2021 roku w Warszawie w wieku 97 lat.
„Nie żyje Henryk Jerzy Chmielewski, Papcio Chmiel, autor najbardziej znanej polskiej serii komiksowej, ‘tata’ Tytusa, powstaniec warszawski, polski patriota”
– pisał wicepremier Piotr Gliński.
Prezydent Andrzej Duda stwierdził:
„Dla ludzi mojego pokolenia, którzy wyrośli na jego komiksach, kończy się pewna era”.
Chmielewski pozostawił niezatarte dziedzictwo.
„Żyłem na żartach, więc będę żartował, póki nie umrę. A do setki jeszcze mi trochę zostało”
– mówił w „Rzeczpospolitej”.
Nie dożył 100 lat, ale, jak zauważył Gliński, „pozostaną z nami Jego rysunki, które mamy w pamięci”. Szkoły w Warszawie (nr 361 na Białołęce, nr 214 na Bielanach) i skwer w Krakowie noszą jego imię. W 2023 roku odsłonięto rzeźbę wannolotu w Krakowie, a murale z Papciem i bohaterami powstały m.in. w Gdańsku i Gorzowie.
„Jego praca inspirowała i nadal inspiruje pokolenia twórców, a jego postaci, pełne humoru i mądrości, wciąż pozostają żywe w sercach czytelników”
– podkreślono na fineartprints.pl.
Papcio Chmiel - legenda polskiego komiksu
